|
Niewiele publikacji o hodowli ptaków egzotycznych zawiera rozdziały o
anatomii ptaków, a szkoda bo znając budowę i funkcjonowanie organizmu naszego
ptaka, zrozumiemy wiele jego zachowań, a co ważniejsze pozwoli nam to uniknąć
wielu błędów.
SZKIELET
UKŁAD MIĘŚNIOWY
UKŁAD ODDECHOWY
UKŁAD POKARMOWY
UKŁAD WYDALNICZY
SZKIELET ptaka
charakteryzuje się bardzo niewielkim ciężarem. Jest to konieczne aby ptak mógł
latać. Niewielki ciężar szkieletu osiągany jest m.in. dzięki występowaniu
kości pneumatycznych, czyli wypełnionych wewnątrz pustymi przestrzeniami.
Szkielet jest silnie skostniały, nie występują prawie elementy chrzęstne.
Zmniejszenie ciężaru czaszki możliwe było dzięki brakowi zębów i mięśni
potrzebnych do ich funkcjonowania. Kości czaszki nie łączą się ze sobą za
pomocą szwów tylko ulegają zrośnięciu, dzięki temu mogą być znacznie cieńsze,
a co za tym idzie lżejsze. Ubocznym skutkiem jest jednak podatność
czaszki na złamania. Dlatego tak niebezpieczne jest zderzenie się ptaka z
lustrem czy szybą.
Kręgosłup ptaków jest bardziej zróżnicowany
niż ssaków. Całość konstrukcji wzmacnia zrośnięcie niektórych kręgów.
Kręgów szyjnych mają ptaki od 9 do 25. Szyja ptasia jest niezwykle "wyginalna".
Ptak potrafi obrócić głowę o ponad 180 stopni. Kręgi piersiowe są ze sobą
zrośnięte co ma istotną rolę podczas lotu. Klatkę piersiową wzmacnia
niezwykła budowa żeber; posiadają one specjalne wyrostki skierowane do tyłu
i zachodzące dachówkowato na następne żebro. Wszystkie ptaki latające mają
na mostku grzebień kostny, który stanowi miejsce przyczepu mięśni poruszających
skrzydłami.
Wydawać by się mogło, że ptak nie
powinien móc i chodzić i latać, a to ze względu na położenie środka ciężkości
- ciało ptaka powinno ciążyć ku przodowi. Tą teoretyczną sprzeczność
godzi budowa miednicy. Kość udowa skierowana jest ku przodowi, co ułatwia równoważenie
masy ciała przez siłę mięśni. Udo jest wprawdzie mniej ruchome niż np. u
ssaków ale dzięki temu dalsze odcinki kończyny są zawsze blisko środka ciężkości
co ułatwia utrzymanie równowagi. Kości łonowe nie zrastają się ze sobą ,
w ten sposób miednica jest otwarta od strony brzusznej, ułatwia to składanie
jaj. Nogi ptasie są bardzo elastyczne. U ptaków rozwinęły się tylko cztery
palce, ich układ związany jest ze specyfiką poruszania się danego gatunku -
u papug 2 palce skierowane są do przodu i 2 do tyłu.
UKŁAD MIĘŚNIOWY
- najważniejsze i największe są mięśnie poruszające skrzydłami, mięsień
piersiowy wielki stanowić może nawet do 20% wagi ptaka. Jest to potężny mięsień
opuszczający skrzydła, gdyż w czasie lotu to właśnie w opuszczanie skrzydła
ptak musi włożyć najwięcej siły. Z mięśniem piersiowym współdziała mięsień
podłopatkowy, położony na grzbietowej części tułowia. Za podnoszenie
skrzydła odpowiedzialny jest cały zespół mięśni, są one jednak już
znacznie słabiej rozwinięte. Stan rozwinięcia mięśnia piersiowego pozwala
określić stan naszego ptaka.
Dobrze rozwinięte są mięśnie podskórne, które
m.in. poruszają i stroszą pióra. Dobrze umięśniona jest również ruchliwa
szyja. Kończyna tylna składa się z ok. 35 jednostek mięśniowych. Należy tu
wspomnieć o głębokim zginaczu palców, którego ścięgna mają urządzenia
przytrzymujące i zaciskające ścięgno automatycznie, bez wysiłku mięśniowego.
Pozwala to na zaciskanie się palców wokół gałęzi.
UKŁAD ODDECHOWY - ptaków ma zupełnie
specyficzną budowę, podobnie specyficzny jest sposób oddychania. Charakterystyczne
dla ptaków są worki powietrzne, wypełniają one całe ciało ptaka, biorą
udział w termoregulacji, ochronie narządów wewnętrznych przed urazami
mechanicznymi oraz obniżają ciężar ptaka. Worki powietrzne wnikają nawet do
większych kości (np. ramienna), które są puste w środku - to tzw. kości
pneumatyczne. Ptaki inaczej oddychają podczas spoczynku, a inaczej podczas lotu.
Różna jest także szybkość oddechu. W czasie spoczynku ptak wciąga
powietrze dzięki ruchom mostka, zbliżającego się lub oddalającego od kręgosłupa.
Podczas wdechu pracują przede wszystkim mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne,
a także mięsień piersiowy wielki i nadkruczy; przy wydechu - mięśnie międzyżebrowe
wewnętrzne oraz poprzeczne i proste brzucha. Podczas wdechu powietrze dostaje
się do worków powietrznych tylnych, przy wydechu powietrze przechodzi przez płuca
trafiając do worków powietrznych przednich, a potem na zewnątrz. Podczas lotu
mostek musi być nieruchomy w związku z czym opisany sposób oddychania ulega
modyfikacji. Główną cechą układu oddechowego ptaków jest pełna wymiana
gazowa zachodząca podczas wydechu (u ssaków zawsze część powietrza zostaje
w płucach).
W związku ze specyficznym układem
oddechowym tak niebezpieczne dla ptaków są wszelkiego rodzaju substancje
zapachowe. Ptak wdychając jakąś truciznę od razu zatruwa cały organizm.
Dlatego absolutnie nie można stosować żadnych substancji zapachowych, a choćby
krótkie wdychanie farb, lakierów, rozpuszczalników, itp. skończy się dla
ptaka tragicznie.
UKŁAD POKARMOWY
zaczyna się jamą gębową i dziobem. Ptak nie ma zębów i dziobem wyłuskuje
nasiona (wyjątkiem jest gołąb, który zjada całe nasiona) oraz wstępnie
rozdrabnia je. Dziób ukształtowany jest w zależności od pokarmu, którym żywi
się dany gatunek. Na dnie jamy gębowej znajduje się mięsisty język, papugi
językiem badają pokarm. Przełyk ptaków zazwyczaj rozszerza się w wole,
gdzie pokarm jest rozmiękczany i przechowywany, czasem,
zwłaszcza u młodych nimf zdarza się zwracanie pokarmu z wola, w podobny sposób
samotne ptaki czasem przejawiają instynkt karmienia, wymioty mogą
jednak być symptomem poważnych chorób jak np. zapalenie wola, a także
wynikiem zatruć). Wole jest swoistym magazynem - kiedy ptak jest głodny
pobiera z niego pokarm. Żołądek ptaków składa się z dwóch części: żołądka
gruczołowego i mięśniowego. W żołądku gruczołowym pokarm poddany zostaje
działaniu soków trawiennych wydzielanych przez znajdujące się tu gruczoły.
Następnie pokarm przechodzi do żołądka mięśniowego, który jest bardzo
silnie umięśniony a jego grubość zależy od twardości spożywanego pokarmu.
Tu pokarm jest rozcierany przez silne skurcze grubych mięśniowych ścian, które
wyścielone są twardą, rogową błoną. Niektóre ptaki połykają kamyki, które
gromadzą się w żołądku i pomagają w tym procesie. Podawanie nimfom kamyków
(żwirku) nie jest konieczne, a przez niektórych znawców nawet odradzane. Nie
udowodniono ich pomocnej roli w procesie trawienia, a zdarzały się przypadki
zatkania przewodu pokarmowego. Jelita są u ptaków słabiej rozwinięte niż u ssaków. Trzustka
wytwarza enzymy biorące udział w chemicznym dzieleniu substancji odżywczych
na składniki, które mogą być wchłonięte i wykorzystane przez ptaka. Jelito
ślepe jest szczególnie rozwinięte u ptaków roślinożernych, tu znajdują się
bakterie rozkładające celulozę na cukry proste.
UKŁAD WYDALNICZY - nerki ptaków
są bardzo duże, leżą wzdłuż kręgosłupa poczynając od płuc. Z każdej
nerki (ptaki mają dwie nerki) wychodzi moczowód wpadający do steku. Ptaki nie
posiadają pęcherza moczowego (oprócz strusi). Mocz wydalany jest w postaci kryształków
kwasu moczowego razem z kałem. W kloace następuje resorpcja wody. To plus silne
ograniczenie parowania przez skórę powoduje zmniejszenie zapotrzebowania na
wodę.
|